Khám xét chỗ ở, nơi làm việc và thu giữ tài liệu: cần làm gì?

Khi cơ quan có thẩm quyền đến khám xét chỗ ở, nơi làm việc hoặc thu giữ điện thoại, máy tính, tài liệu, người trong nhà thường hoảng và ký biên bản rất nhanh. Nhưng trong vụ án hình sự, biên bản khám xét, danh mục tài sản thu giữ, người chứng kiến, thời điểm thu giữ và cách ghi ý kiến có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người bị khám xét, gia đình hoặc doanh nghiệp.

Bài viết này dành cho người có nhà, văn phòng, kho, xe, máy tính, điện thoại hoặc tài liệu bị khám xét/thu giữ. Nếu tài liệu bị thu giữ là điện thoại hoặc dữ liệu, đọc thêm bài công an thu giữ điện thoại, tài liệu cần lưu ý gì. Nếu doanh nghiệp có tài liệu bị thu giữ, xem bài doanh nghiệp có giám đốc, kế toán hoặc nhân viên bị điều tra hình sự.

Khám xét trong vụ án hình sự là gì?

Khám xét là hoạt động tố tụng nhằm tìm kiếm, thu thập công cụ, phương tiện phạm tội, tài liệu, đồ vật, tài sản hoặc dữ liệu có liên quan đến vụ án. Khám xét có thể diễn ra tại chỗ ở, nơi làm việc, địa điểm, phương tiện hoặc đối với người trong những trường hợp luật định.

Người dân không nên hiểu khám xét là đã có tội, nhưng cũng không nên xem nhẹ. Những gì bị thu giữ, cách ghi nhận trong biên bản và ý kiến của người liên quan có thể trở thành chứng cứ quan trọng về sau.

Tại thời điểm khám xét cần làm gì?

1. Giữ bình tĩnh và hỏi rõ cơ quan, người chủ trì, căn cứ/lệnh khám xét.
2. Đề nghị được đọc lệnh, kiểm tra địa điểm, phạm vi, thời gian và người bị áp dụng nếu có.
3. Ghi nhận người chứng kiến, người đại diện gia đình/doanh nghiệp và người có mặt.
4. Theo dõi danh mục tài sản, tài liệu, thiết bị, dữ liệu bị thu giữ.
5. Yêu cầu ghi rõ đặc điểm tài sản/tài liệu: loại, số lượng, số seri, tài khoản, thiết bị, tình trạng.
6. Không cản trở, không giấu tài liệu, không xóa dữ liệu, không tự ý lấy lại đồ vật.
7. Đọc kỹ biên bản trước khi ký; nếu có ý kiến khác, đề nghị ghi vào biên bản.
8. Giữ bản biên bản hoặc thông tin giấy tờ đã được giao theo thủ tục.

Biên bản khám xét/thu giữ cần kiểm tra gì?

Sau khi khám xét xong cần làm gì?

Sau khi khám xét, gia đình hoặc doanh nghiệp nên lập ngay danh sách nội bộ: tài sản/tài liệu bị thu giữ, người chứng kiến, người ký biên bản, tài liệu còn lại, tài khoản/dữ liệu bị ảnh hưởng và các công việc bị gián đoạn. Nếu là doanh nghiệp, cần kiểm tra bản sao dữ liệu, quyền truy cập, vận hành kế toán, hợp đồng và nghĩa vụ với khách hàng.

Không nên tự đăng biên bản lên mạng, gọi điện gây áp lực với người liên quan hoặc yêu cầu nhân viên sửa dữ liệu. Nếu có tài sản của người thứ ba bị thu giữ, cần chuẩn bị chứng cứ sở hữu và lý do tài sản không liên quan vụ án.

Luật sư có thể làm gì?

Luật sư có thể hỗ trợ theo từng giai đoạn:

• Rà lệnh khám xét, biên bản khám xét, danh mục tài sản/tài liệu thu giữ.
• Phân loại tài sản/tài liệu liên quan, không liên quan, của cá nhân, của công ty hoặc của người thứ ba.
• Hướng dẫn chuẩn bị chứng cứ sở hữu, chứng cứ nguồn gốc tài sản, dữ liệu vận hành.
• Đề xuất cách làm việc khi cần xin sao chụp, xin trả lại tài sản/tài liệu hoặc bảo vệ dữ liệu.
• Rà rủi ro hình sự phát sinh từ tài liệu bị thu giữ: hợp đồng, sao kê, tin nhắn, email, dữ liệu kế toán.
• Tham gia bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi khi người liên quan bị tố giác, khởi tố hoặc triệu tập.

Hồ sơ nên gửi LegalZone

1. Lệnh khám xét, quyết định/lệnh liên quan nếu có.
2. Biên bản khám xét, biên bản thu giữ, danh mục tài sản/tài liệu.
3. Ảnh chụp niêm phong, thiết bị, tài liệu, tài sản bị thu giữ nếu gia đình/doanh nghiệp có hợp pháp.
4. Giấy tờ sở hữu tài sản, hóa đơn, hợp đồng, giấy bàn giao, dữ liệu vận hành.
5. Thông tin người có mặt, người chứng kiến, người ký biên bản.
6. Điều bạn muốn xử lý: kiểm tra thủ tục, xin trả tài sản, bảo vệ dữ liệu, chuẩn bị làm việc, bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi.

Căn cứ pháp lý cần biết

Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành quy định về khám xét, thu giữ, tạm giữ đồ vật, tài liệu, dữ liệu điện tử, lập biên bản và quyền của người tham gia tố tụng. Khi tài sản, dữ liệu hoặc tài liệu bị thu giữ có liên quan đến vụ án, cần đọc cùng quy định về chứng cứ, dữ liệu điện tử, bảo quản vật chứng và quyền của người bào chữa.

Bạn có thể tra cứu nhóm văn bản tại thư viện LegalZone: Bộ luật Tố tụng hình sự mới nhất, Bộ luật Hình sự mới nhất và Luật Luật sư.

Câu hỏi thường gặp

Có được từ chối khám xét không?

Nếu việc khám xét được thực hiện theo thủ tục và căn cứ luật định, người liên quan không nên cản trở. Việc cần làm là kiểm tra giấy tờ, theo dõi quá trình, yêu cầu ghi nhận đúng tài sản/tài liệu và ghi ý kiến vào biên bản nếu cần.

Ký biên bản có nghĩa là đồng ý mọi nội dung không?

Ký biên bản xác nhận việc lập biên bản và sự có mặt, nhưng nếu có nội dung chưa đúng hoặc chưa đầy đủ, bạn nên yêu cầu ghi ý kiến trước khi ký. Không nên ký khi chưa đọc kỹ.

Tài sản không liên quan có xin trả lại được không?

Có thể đề nghị xem xét tùy tài sản, vai trò trong vụ án và chứng cứ sở hữu. Cần chuẩn bị giấy tờ chứng minh tài sản không liên quan hoặc thuộc người thứ ba hợp pháp.

Doanh nghiệp bị thu giữ máy tính kế toán thì làm sao?

Doanh nghiệp cần lập danh mục dữ liệu bị ảnh hưởng, hỏi về bản sao hoặc cách bảo đảm hoạt động, giữ chứng từ, quyền truy cập và trao đổi luật sư để bảo vệ dữ liệu, tài sản và nghĩa vụ với khách hàng.

Kết luận

Khi bị khám xét hoặc thu giữ tài liệu, điều quan trọng là bình tĩnh, kiểm tra giấy tờ, theo dõi danh mục thu giữ, đọc kỹ biên bản và giữ lại thông tin cần thiết. Sau đó cần luật sư rà thủ tục, tài sản, dữ liệu và rủi ro tố tụng tiếp theo.

Nếu vừa bị khám xét hoặc thu giữ tài liệu, hãy gửi biên bản cho LegalZone để được kiểm tra sớm.