Người dưới 18 tuổi trong vụ án hình sự: gia đình cần làm gì?

Khi người dưới 18 tuổi bị mời làm việc, bị tạm giữ, bị tố giác hoặc là bị hại trong vụ án hình sự, gia đình phải xử lý cẩn trọng hơn vụ việc của người trưởng thành. Mỗi lời khai, biên bản, việc có mặt của người đại diện, luật sư, nhà trường hoặc người bảo vệ quyền lợi đều có thể ảnh hưởng đến quyền của trẻ và hướng giải quyết vụ án.

Bài viết này dành cho cha mẹ, người giám hộ, người thân và nhà trường khi có người dưới 18 tuổi liên quan vụ án hình sự. Nếu mới nhận giấy mời, đọc thêm bài nhận giấy mời công an cần chuẩn bị gì. Nếu người dưới 18 tuổi bị giữ, xem bài người bị tạm giữ, tạm giam gia đình cần làm gì và quyền gặp luật sư của người bị bắt, bị tạm giữ.

Cần phân loại vai trò của người dưới 18 tuổi

Không phải cứ “bị mời làm việc” là người dưới 18 tuổi đã là người bị buộc tội. Có thể trẻ là người bị tố giác, người làm chứng, bị hại, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan hoặc người cần cung cấp thông tin. Gia đình cần hỏi rõ tư cách làm việc và giấy tờ được ban hành.

Gia đình cần làm gì ngay?

1. Giữ bình tĩnh và hỏi rõ tư cách làm việc được ghi trong giấy mời/giấy triệu tập.
2. Chuẩn bị giấy khai sinh, căn cước nếu có, giấy tờ chứng minh tuổi và người đại diện hợp pháp.
3. Ghi lại thời gian, địa điểm, người chứng kiến, camera, tin nhắn, nhóm chat hoặc tài liệu liên quan.
4. Không để trẻ tự đi làm việc nếu chưa rõ tư cách, quyền và sự cần thiết có người đại diện/luật sư.
5. Không ép trẻ học thuộc lời khai; chỉ giúp trẻ nhớ lại sự việc theo trình tự thời gian.
6. Không đăng thông tin, ảnh, tên trường, tên lớp hoặc nội dung vụ việc lên mạng xã hội.
7. Liên hệ luật sư nếu vụ việc có dấu hiệu khởi tố, tạm giữ, xâm hại, bạo lực, ma túy, tài sản hoặc nhiều người tham gia.

Nếu người dưới 18 tuổi bị nghi thực hiện hành vi phạm tội

Gia đình cần tập trung vào bốn nhóm thông tin: tuổi tại thời điểm xảy ra sự việc, vai trò thực tế, mức độ nhận thức/khả năng điều khiển hành vi và môi trường gia đình, học tập, nhân thân. Với người dưới 18 tuổi, pháp luật có chính sách xử lý riêng, nhưng không có nghĩa là mọi hành vi đều được bỏ qua.

Cần chuẩn bị tài liệu về học tập, đạo đức, hoàn cảnh gia đình, bệnh án nếu có, người phụ thuộc, việc khắc phục hậu quả, xin lỗi/bồi thường, ý kiến của bị hại và khả năng giám sát, giáo dục tại gia đình/nhà trường. Nếu mục tiêu là giảm nhẹ hoặc án treo/cải tạo không giam giữ, phải có hồ sơ thật và phù hợp.

Đọc thêm bài xin giảm nhẹ hình phạt trong vụ án hình sự và án treo trong vụ án hình sự để hiểu cách chuẩn bị tài liệu.

Nếu người dưới 18 tuổi là bị hại

Gia đình cần ưu tiên an toàn, sức khỏe, tâm lý và bảo mật thông tin. Không nên để trẻ kể đi kể lại sự việc cho quá nhiều người. Nếu vụ việc liên quan xâm hại, bạo lực, thương tích, tài sản hoặc môi trường học đường, cần lưu chứng cứ đúng cách và cân nhắc người bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Cần chuẩn bị hồ sơ y tế, tâm lý, chi phí điều trị, chứng cứ điện tử, camera, tin nhắn, người chứng kiến và yêu cầu bồi thường nếu có. Không nên tự thỏa thuận nhận tiền hoặc ký giấy bỏ qua nếu chưa hiểu hậu quả pháp lý và quyền lợi của trẻ.

Nếu gia đình đang ở vai trò bị hại, xem thêm bài người bị hại trong vụ án hình sự cần làm gì.

Lời khai, bản tường trình và biên bản cần lưu ý gì?

Với người dưới 18 tuổi, việc lấy lời khai cần được thực hiện đúng thủ tục, đúng tư cách và có sự tham gia của người phù hợp theo quy định trong những trường hợp cần thiết. Gia đình nên đọc kỹ biên bản, đề nghị ghi nhận đầy đủ ý kiến, không ký nếu nội dung không đúng với lời trình bày hoặc trẻ chưa hiểu nội dung.

Không nên tự soạn một bản tường trình theo hướng “có lợi bằng mọi giá” rồi yêu cầu trẻ học thuộc. Cách tốt hơn là lập dòng thời gian, xác định điều trẻ trực tiếp biết, điều trẻ nghe lại, điều có chứng cứ và điều chưa chắc chắn.

Luật sư có thể làm gì?

Tùy vai trò của người dưới 18 tuổi, luật sư có thể tham gia với tư cách người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hoặc tư vấn cho gia đình trong quá trình làm việc với cơ quan có thẩm quyền.

• Kiểm tra giấy mời, tư cách tố tụng và quyền của người dưới 18 tuổi.
• Hướng dẫn gia đình chuẩn bị giấy tờ tuổi, người đại diện, nhân thân, học tập, sức khỏe.
• Tham gia bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi khi đủ điều kiện.
• Rà lời khai, biên bản, chứng cứ điện tử, tài liệu trường học/gia đình.
• Đề xuất tài liệu giảm nhẹ, bồi thường, khắc phục hoặc bảo vệ bị hại.
• Giải thích rủi ro và hướng xử lý theo từng giai đoạn: xác minh, điều tra, truy tố, xét xử, kháng cáo.

Hồ sơ nên gửi LegalZone

1. Giấy mời, giấy triệu tập, thông báo tạm giữ/tạm giam hoặc quyết định tố tụng nếu có.
2. Giấy khai sinh/căn cước, giấy tờ chứng minh tuổi, thông tin người đại diện hợp pháp.
3. Thông tin vai trò: bị nghi thực hiện hành vi, bị hại, người làm chứng hoặc người liên quan.
4. Bản tường trình/dòng thời gian sự việc, tin nhắn, camera, người chứng kiến.
5. Hồ sơ học tập, nhân thân, bệnh án, tâm lý, hoàn cảnh gia đình nếu có.
6. Tài liệu bồi thường, khắc phục, đơn xin giảm nhẹ, yêu cầu bảo vệ hoặc yêu cầu bồi thường.
7. Điều gia đình muốn luật sư tập trung: làm việc với cơ quan công an, bảo vệ bị hại, bào chữa, giảm nhẹ, giữ kín thông tin hay kháng cáo.

Căn cứ pháp lý cần biết

Bộ luật Hình sự hiện hành có quy định riêng về nguyên tắc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội. Bộ luật Tố tụng hình sự quy định thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi, quyền có người bào chữa, người đại diện, bảo vệ bị hại dưới 18 tuổi và các yêu cầu liên quan đến việc lấy lời khai, hỏi cung, xét xử.

Bạn có thể tra cứu nhóm văn bản tại thư viện LegalZone: Bộ luật Hình sự mới nhất, Bộ luật Tố tụng hình sự mới nhất và bài nguyên tắc xử lý người phạm tội dưới 18 tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Người dưới 18 tuổi có bắt buộc phải có luật sư không?

Tùy tư cách tố tụng, độ tuổi, tính chất vụ việc và quy định áp dụng. Trong nhiều trường hợp, việc có luật sư hoặc người bào chữa là rất quan trọng để bảo vệ quyền của người dưới 18 tuổi. Gia đình nên kiểm tra sớm thay vì đợi đến khi có cáo trạng.

Cha mẹ có được đi cùng khi con làm việc với công an không?

Gia đình cần xem giấy mời, tư cách làm việc và quy định áp dụng trong từng giai đoạn. Với người dưới 18 tuổi, sự tham gia của người đại diện hoặc người phù hợp có thể rất quan trọng. Nên hỏi rõ và yêu cầu thực hiện đúng thủ tục.

Có nên cho con tự viết bản tường trình trước không?

Có thể ghi dòng thời gian để nhớ sự việc, nhưng không nên ép trẻ viết theo mẫu có sẵn hoặc học thuộc. Bản tường trình cần đúng sự thật, rõ điều trực tiếp biết và điều nghe lại, tránh suy đoán hoặc nhận thay người khác.

Vụ việc có người dưới 18 tuổi có được đăng lên mạng không?

Không nên. Việc đăng tên, ảnh, trường lớp, nội dung vụ việc hoặc suy đoán trên mạng có thể xâm phạm quyền riêng tư, gây tổn thương và làm phức tạp vụ án. Gia đình nên giữ kín thông tin và trao đổi qua kênh pháp lý phù hợp.

Kết luận

Vụ án hình sự có người dưới 18 tuổi cần ưu tiên quyền của trẻ, sự tham gia của người đại diện, luật sư và việc bảo mật thông tin. Gia đình nên phân loại đúng vai trò, giữ giấy tờ, chuẩn bị tài liệu nhân thân/học tập/sức khỏe và tránh để trẻ tự làm việc khi chưa hiểu quyền.

Nếu người dưới 18 tuổi trong gia đình đang bị mời làm việc, bị giữ hoặc là bị hại, hãy gửi hồ sơ cho LegalZone để được phân loại và chọn hướng xử lý phù hợp.