Tiền học, viện phí của con sau ly hôn: có yêu cầu bên kia cùng chịu ngoài cấp dưỡng không?

Sau ly hôn, tiền cấp dưỡng thường được ghi theo một mức cố định hằng tháng. Nhưng đời sống của con không chỉ có tiền ăn ở cơ bản. Con có thể phát sinh học phí đầu năm, tiền bán trú, học thêm, bảo hiểm, viện phí, thuốc men, điều trị dài ngày hoặc khoản chi đặc biệt mà lúc ly hôn hai bên chưa dự liệu. Khi đó, người trực tiếp nuôi con thường hỏi: có yêu cầu bên kia cùng chịu thêm ngoài khoản cấp dưỡng đã ghi không?

Câu trả lời phụ thuộc vào bản án/quyết định ly hôn, thỏa thuận của cha mẹ, nhu cầu thực tế của con, khả năng của mỗi bên và chứng cứ chi phí. Nếu hồ sơ chỉ nói “bên kia phải trả thêm” mà không chứng minh được khoản chi cần thiết, hợp lý và đã thông báo rõ, tranh chấp rất dễ rơi vào cãi nhau qua tin nhắn thay vì có căn cứ pháp lý.

Tiền học, viện phí có nằm trong cấp dưỡng không?

Cấp dưỡng cho con là nghĩa vụ của cha mẹ không trực tiếp nuôi con hoặc người có nghĩa vụ theo thỏa thuận/bản án. Trên thực tế, cấp dưỡng có thể được ghi theo một mức tiền định kỳ, ví dụ mỗi tháng một khoản. Nếu bản án đã ghi rõ mức này bao gồm toàn bộ chi phí học tập, y tế, sinh hoạt thì việc yêu cầu thêm sẽ khó hơn. Nếu bản án chỉ ghi khoản cấp dưỡng cơ bản, còn các chi phí học tập/y tế đặc biệt hai bên tự thỏa thuận, bạn cần có chứng cứ về thỏa thuận và khoản chi thực tế.

Vì vậy, cần đọc kỹ phần quyết định trong bản án hoặc quyết định công nhận thuận tình ly hôn. Có hồ sơ ghi rất rõ: học phí, viện phí phát sinh hai bên cùng chịu theo tỷ lệ. Có hồ sơ chỉ ghi một câu chung: một bên cấp dưỡng hằng tháng cho đến khi con đủ tuổi. Hai cách ghi này dẫn đến hướng xử lý khác nhau.

Khi nào có thể yêu cầu bên kia cùng chịu thêm?

Bạn có cơ sở yêu cầu bên kia cùng chịu thêm khi khoản chi phục vụ trực tiếp nhu cầu hợp lý của con, có chứng từ rõ, phù hợp hoàn cảnh của cha mẹ và không bị trùng với khoản cấp dưỡng đã thỏa thuận. Ví dụ: học phí theo thông báo của trường, viện phí theo hồ sơ bệnh án, thuốc điều trị, chi phí phẫu thuật, bảo hiểm y tế/tai nạn hoặc khoản học tập bắt buộc theo chương trình.

Ngược lại, các khoản chi tự chọn, chi vượt quá điều kiện kinh tế chung hoặc phát sinh do một bên quyết định một mình thường dễ bị tranh chấp hơn. Ví dụ: tự ý chuyển con sang trường quốc tế có học phí cao gấp nhiều lần, đăng ký khóa học đắt tiền mà không trao đổi, hoặc yêu cầu bên kia trả khoản không có hóa đơn. Không phải cứ là “vì con” thì bên kia đương nhiên phải trả toàn bộ.

Nên thỏa thuận trước hay yêu cầu sau?

Nếu chưa có tranh chấp nghiêm trọng, nên ưu tiên thỏa thuận bằng văn bản hoặc tin nhắn rõ ràng. Nội dung nên ghi khoản nào là cấp dưỡng định kỳ, khoản nào là chi phí phát sinh, tỷ lệ chia, thời điểm thông báo, cách gửi hóa đơn và thời hạn thanh toán. Càng rõ từ đầu, càng dễ xử lý khi một bên chậm trả.

Nếu con đang cần điều trị gấp hoặc phải đóng học phí đúng hạn, người trực tiếp nuôi con có thể tạm ứng trước để bảo đảm quyền lợi của con, nhưng cần thông báo cho bên kia, lưu chứng từ và tránh cách nói cảm xúc. Tin nhắn nên ngắn, rõ: khoản gì, số tiền, hạn đóng, tài khoản thanh toán, chứng từ kèm theo và đề nghị cùng chịu theo tỷ lệ nào.

Khi bên kia không phản hồi hoặc từ chối vô lý, bảng chi phí sẽ giúp hồ sơ rõ hơn. Bảng nên có ngày phát sinh, nội dung chi, số tiền, chứng từ, đã thông báo ngày nào, bên kia trả lời ra sao, phần bạn đã thanh toán và phần đề nghị bên kia hoàn lại.

Có yêu cầu thi hành án được không?

Nếu bản án/quyết định đã ghi rõ bên kia phải chịu một phần học phí, viện phí hoặc chi phí phát sinh của con mà họ không thực hiện, bạn có thể xem xét hướng yêu cầu thi hành án. Khi đó, cần bản án/quyết định có hiệu lực, chứng cứ khoản chi và chứng cứ đã yêu cầu thanh toán nhưng bên kia không trả.

Nếu bản án chỉ ghi mức cấp dưỡng cố định, không nói gì về chi phí học tập/y tế phát sinh, việc yêu cầu thi hành án cho khoản “ngoài cấp dưỡng” có thể khó hơn. Khi đó, hướng phù hợp có thể là thương lượng lại, yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng nếu hoàn cảnh thay đổi, hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng con tùy hồ sơ.

Bài không cấp dưỡng cho con sau ly hôn sẽ hữu ích nếu vấn đề chính là bên kia không trả khoản cấp dưỡng đã có trong bản án. Còn nếu vấn đề là chi phí phát sinh ngoài khoản cố định, cần đọc kỹ bản án trước khi chọn hướng.

Hồ sơ chứng cứ nên chuẩn bị

Hồ sơ nên bắt đầu từ bản án hoặc quyết định ly hôn. Đây là tài liệu xác định ai trực tiếp nuôi con, mức cấp dưỡng, thời điểm cấp dưỡng, các thỏa thuận đặc biệt nếu có và nghĩa vụ của mỗi bên. Sau đó mới đến chứng cứ chi phí: thông báo học phí, biên lai, hóa đơn viện phí, hồ sơ bệnh án, đơn thuốc, sao kê chuyển khoản và tin nhắn trao đổi.

Nếu muốn yêu cầu bên kia cùng chịu, chứng cứ “đã thông báo trước” rất quan trọng. Nhiều tranh chấp không thua vì khoản chi không có thật, mà thua vì người yêu cầu không chứng minh được đã trao đổi hợp lý, hoặc tự quyết khoản chi quá cao rồi mới yêu cầu hoàn tiền. Với chi phí lớn, nên gửi trước phương án, báo giá, lý do cần chi và đề nghị bên kia trả lời trong thời hạn cụ thể.

Khi nào nên hỏi luật sư?

Bạn nên hỏi luật sư nếu chi phí của con tăng mạnh, con có bệnh cần điều trị dài ngày, bên kia có thu nhập tốt nhưng từ chối mọi khoản ngoài cấp dưỡng, bản án ghi không rõ, hoặc bạn muốn yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng. Đây là nhóm việc cần chọn đúng hướng: đòi khoản phát sinh, yêu cầu thi hành án, hay yêu cầu điều chỉnh cấp dưỡng.

Luật sư có thể giúp đọc bản án, phân loại khoản nào đã nằm trong cấp dưỡng, khoản nào là phát sinh hợp lý, cách lập bảng chi phí, cách nhắn tin/yêu cầu thanh toán không làm hồ sơ yếu và khi nào nên nộp đơn. Nếu hồ sơ có con nhỏ, nên đọc thêm bài ly hôn có con nhỏ để hiểu cách Tòa án đặt lợi ích của con làm trọng tâm.

Nguồn pháp lý tham khảo

Bài viết được xây dựng trên nguyên tắc về quyền, nghĩa vụ của cha mẹ đối với con sau ly hôn, nghĩa vụ cấp dưỡng, thay đổi mức cấp dưỡng khi có căn cứ, thi hành bản án/quyết định dân sự và nghĩa vụ chứng minh trong tố tụng dân sự. Khi áp dụng, cần đối chiếu bản án/quyết định ly hôn, nhu cầu thực tế của con, khả năng của cha mẹ và chứng cứ khoản chi.

• Luật Hôn nhân và gia đình 2014: căn cứ về quyền, nghĩa vụ của cha mẹ đối với con, nghĩa vụ cấp dưỡng và thay đổi mức cấp dưỡng.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: căn cứ về chứng cứ, nghĩa vụ chứng minh và yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp liên quan đến con.
• Luật Thi hành án dân sự: căn cứ tham khảo khi bản án/quyết định đã có hiệu lực nhưng một bên không thực hiện nghĩa vụ.
• Các hướng dẫn thực tiễn của Tòa án và cơ quan thi hành án về bảo đảm quyền lợi của con chưa thành niên sau ly hôn.

FAQ

Tiền học của con có được tính là cấp dưỡng không?

Có thể có, nếu bản án hoặc thỏa thuận ghi khoản cấp dưỡng đã bao gồm chi phí học tập. Nếu bản án chỉ ghi mức cấp dưỡng cơ bản, cần xem có thỏa thuận riêng hoặc căn cứ yêu cầu thêm cho khoản phát sinh hay không.

Viện phí đột xuất của con thì bên kia có phải cùng trả không?

Nếu viện phí cần thiết cho sức khỏe của con, có hồ sơ bệnh án, hóa đơn và chứng cứ đã thông báo, bạn có cơ sở yêu cầu bên kia cùng chịu theo khả năng và thỏa thuận/bản án.

Tự ý cho con học trường đắt tiền rồi yêu cầu bên kia trả một nửa có được không?

Dễ tranh chấp nếu không có thỏa thuận trước. Cần chứng minh việc chọn trường phù hợp lợi ích của con, điều kiện tài chính của cha mẹ và đã trao đổi hợp lý trước khi phát sinh chi phí lớn.

Bên kia không trả khoản đã thỏa thuận thì làm gì?

Nếu thỏa thuận đã được ghi nhận trong bản án/quyết định, có thể xem xét yêu cầu thi hành án. Nếu chỉ là thỏa thuận miệng/tin nhắn, cần đánh giá chứng cứ và hướng yêu cầu phù hợp.

Có thể yêu cầu tăng cấp dưỡng vì học phí, viện phí tăng không?

Có thể xem xét nếu nhu cầu của con tăng thật, hoàn cảnh thay đổi và có chứng cứ rõ. Cần chuẩn bị bảng chi phí, thu nhập/khả năng của cha mẹ và lý do mức cũ không còn phù hợp.