Ai chịu án phí khi ly hôn có tranh chấp tài sản?

Khi ly hôn có tranh chấp tài sản, nhiều người chỉ hỏi “án phí bao nhiêu” nhưng câu hỏi quan trọng hơn là “ai phải nộp khoản nào, vào lúc nào, và cuối cùng ai chịu?”. Nếu hiểu nhầm, bạn có thể nộp thiếu tạm ứng, đưa yêu cầu quá rộng, hoặc tưởng rằng cứ thắng một phần là bên kia phải trả toàn bộ chi phí.

Trong thực tế, án phí ly hôn có tranh chấp tài sản không nên nhìn như một khoản cố định. Cần tách ít nhất bốn lớp: án phí ly hôn không có giá ngạch, án phí phần tài sản có giá ngạch, tiền tạm ứng án phí lúc nộp hoặc bổ sung yêu cầu, và các chi phí tố tụng khác như định giá, thẩm định tại chỗ, sao lục tài liệu. Bài này tập trung vào việc ai chịu, không lặp lại bảng phí tổng quan đã có trên LegalZone.

Cần phân biệt tạm ứng án phí và án phí cuối cùng

Tạm ứng án phí là khoản người có yêu cầu phải nộp trước để Tòa án có cơ sở thụ lý yêu cầu. Trong vụ ly hôn đơn phương, người khởi kiện thường là người nộp tạm ứng án phí ban đầu. Nếu trong vụ án có yêu cầu chia tài sản, người đưa ra yêu cầu chia tài sản hoặc yêu cầu phản tố liên quan đến tài sản có thể phải nộp thêm tạm ứng theo phần yêu cầu của mình.

Án phí cuối cùng là khoản được xác định trong bản án hoặc quyết định khi vụ việc kết thúc. Khoản này không phải lúc nào cũng trùng với người đã nộp tạm ứng. Nếu bạn đã tạm ứng nhiều hơn phần phải chịu, Tòa án có thể ghi nhận việc hoàn trả hoặc đối trừ theo quy định. Nếu phần phải chịu cao hơn tiền đã tạm ứng, người phải chịu có thể phải nộp thêm.

Điểm mấu chốt là tạm ứng chỉ là “nộp trước”, không phải kết luận cuối cùng về người chịu án phí. Vì vậy, trước khi ghi yêu cầu chia tài sản, bạn nên xác định tài sản nào thật sự cần Tòa giải quyết, giá trị ước tính, chứng cứ hiện có và khả năng yêu cầu được chấp nhận.

Ai thường phải nộp tiền trước

Trong ly hôn đơn phương, người nộp đơn thường phải nộp tạm ứng án phí cho yêu cầu ly hôn. Nếu người này đồng thời yêu cầu chia nhà đất, xe, sổ tiết kiệm, cổ phần hoặc tài sản kinh doanh, Tòa án có thể yêu cầu nộp tạm ứng tương ứng với phần tài sản tranh chấp. Nếu bị đơn đưa yêu cầu phản tố, ví dụ yêu cầu xác định thêm tài sản chung hoặc chia theo tỷ lệ khác, bị đơn cũng có thể phải nộp tạm ứng cho phần yêu cầu của mình.

Trong thuận tình ly hôn nhưng có thỏa thuận chia tài sản rõ ràng, hai bên nên ghi cụ thể ai chịu lệ phí, án phí hoặc chi phí phát sinh. Nếu hai bên không thống nhất được tài sản, hồ sơ có thể chuyển sang hướng tranh chấp; lúc đó cách tính và người nộp trước sẽ thay đổi theo yêu cầu cụ thể.

Khi có tranh chấp tài sản, án phí gắn với phần nào

Với tài sản, án phí không chỉ phụ thuộc vào việc hai bên có ly hôn hay không. Trọng tâm là yêu cầu tài sản được Tòa án giải quyết đến đâu, giá trị phần tài sản được chia hoặc nghĩa vụ tài sản được xác định ra sao. Một vụ có nhà đất giá trị lớn nhưng hai bên không yêu cầu Tòa chia tài sản sẽ khác với vụ yêu cầu chia nhà đất, nợ ngân hàng, tiền góp vốn và quyền tài sản.

Ví dụ, nếu vợ yêu cầu chia căn nhà là tài sản chung, chồng phản đối vì cho rằng đó là tài sản riêng, Tòa án phải xem xét nguồn tiền, giấy tờ đứng tên, công sức đóng góp, thời điểm tạo lập và chứng cứ liên quan. Khi bản án xác định mỗi bên được hưởng một phần giá trị, án phí phần tài sản có thể gắn với giá trị mà mỗi bên được chia hoặc nghĩa vụ tương ứng. Vì vậy, người “thắng” một điểm pháp lý vẫn có thể phải chịu án phí đối với phần tài sản mình được nhận.

Ngược lại, nếu một yêu cầu tài sản không được chấp nhận, người đưa yêu cầu có thể chịu rủi ro án phí hoặc chi phí liên quan đến phần yêu cầu đó. Đây là lý do không nên ghi yêu cầu chia tất cả tài sản chỉ để “gây áp lực”. Yêu cầu càng rộng, chứng cứ càng yếu, rủi ro tạm ứng án phí, định giá, kéo dài thời gian và chịu chi phí càng lớn.

Nếu bạn chưa chắc có nên đưa tài sản vào cùng vụ ly hôn hay tách ra sau, hãy đọc thêm bài có nên tách yêu cầu chia tài sản khi ly hôn. Với các nguyên tắc chung về tài sản chung, tài sản riêng và nợ, xem bài chia tài sản khi ly hôn.

Có thể thỏa thuận người chịu án phí không

Hai bên có thể thỏa thuận về việc ai chịu án phí, lệ phí hoặc chi phí phát sinh, nhất là trong hồ sơ thuận tình hoặc khi đã thống nhất được phương án tài sản. Tuy nhiên, thỏa thuận cần rõ ràng và không trái quy định. Nếu chỉ ghi “hai bên tự chịu án phí” nhưng không nói phần tài sản, chi phí định giá, chi phí thẩm định, việc hoàn trả tạm ứng, sau này vẫn có thể phát sinh tranh cãi.

Trong vụ tranh chấp, thỏa thuận cũng cần được Tòa án xem xét. Một bên có thể đồng ý chịu một khoản để đổi lấy việc nhận tài sản, giữ nhà, nhận xe hoặc thanh toán phần chênh lệch cho bên kia. Khi đó, cách viết trong biên bản hòa giải hoặc thỏa thuận rất quan trọng: cần tách tiền thanh toán tài sản, án phí, chi phí định giá và thời hạn thực hiện.

Nếu không có thỏa thuận, Tòa án sẽ quyết định nghĩa vụ án phí theo kết quả vụ án và quy định về án phí, lệ phí. Câu hỏi đúng hơn là: yêu cầu nào có căn cứ, tài sản nào cần giải quyết, chứng cứ đã đủ chưa, và nếu nhận tài sản thì phần án phí tương ứng có nằm trong khả năng tài chính không.

Đừng nhầm án phí với chi phí định giá, thẩm định

Trong tranh chấp tài sản, khoản làm nhiều người bất ngờ không phải lúc nào cũng là án phí. Có hồ sơ phát sinh chi phí định giá, thẩm định tại chỗ, đo đạc, sao lục, trích lục hồ sơ nhà đất, xác minh tài khoản, dịch thuật hoặc hợp pháp hóa giấy tờ nếu có yếu tố nước ngoài. Những khoản này không phải lúc nào cũng là án phí, và thời điểm nộp có thể đến sớm hơn bạn nghĩ.

Chi phí định giá thường phát sinh khi hai bên không thống nhất được giá trị tài sản hoặc Tòa án cần căn cứ khách quan để giải quyết. Người yêu cầu định giá hoặc người có nghĩa vụ theo yêu cầu của Tòa có thể phải nộp trước. Khi vụ án kết thúc, Tòa án có thể phân bổ lại chi phí theo kết quả giải quyết, lỗi của bên gây phát sinh chi phí hoặc quy định tố tụng.

Khi nào nên hỏi luật sư

Bạn nên hỏi luật sư trước khi nộp đơn nếu tài sản có giá trị lớn, đứng tên một người nhưng hình thành trong hôn nhân, nhà đất đang thế chấp, tài sản liên quan đến công ty, có dấu hiệu tẩu tán, hoặc bạn chưa rõ nên gộp hay tách yêu cầu tài sản.

Luật sư không chỉ giúp ước lượng chi phí. Việc quan trọng hơn là rà chiến lược yêu cầu: yêu cầu nào nên ghi ngay, yêu cầu nào cần thêm chứng cứ, tài sản nào có thể thỏa thuận, khoản nào nên để sau, và cách trình bày thế nào để tránh bị yêu cầu bổ sung nhiều lần. Nếu hồ sơ có giá trị tài sản lớn, chỉ cần ghi sai phạm vi yêu cầu cũng có thể làm tiền tạm ứng, chi phí định giá và thời gian giải quyết tăng đáng kể.

Nguồn pháp lý tham khảo

Các nội dung trong bài được xây dựng trên cơ sở: Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí Tòa án và danh mục án phí, lệ phí; Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về quyền yêu cầu, nghĩa vụ chứng minh, chi phí tố tụng, định giá và thẩm định; Luật Hôn nhân và gia đình 2014 về tài sản chung, tài sản riêng, nghĩa vụ chung và nguyên tắc chia tài sản khi ly hôn; thực tiễn giải quyết vụ án hôn nhân gia đình tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

FAQ

Ly hôn có tranh chấp tài sản thì người nộp đơn luôn chịu toàn bộ án phí không?

Không nên hiểu như vậy. Người nộp đơn thường nộp tạm ứng ban đầu, nhưng án phí cuối cùng phụ thuộc vào loại yêu cầu, phần tài sản được chia, phần yêu cầu được chấp nhận và quyết định của Tòa án trong bản án hoặc quyết định.

Nếu hai vợ chồng tự thỏa thuận tài sản thì có giảm rủi ro án phí không?

Thường có thể giảm rủi ro kéo dài, định giá và tranh chấp chi phí nếu thỏa thuận rõ, tự nguyện và hợp pháp. Tuy nhiên, vẫn cần kiểm tra cách ghi nhận thỏa thuận để không nhầm giữa tiền thanh toán tài sản, án phí và chi phí phát sinh.

Tài sản giá trị cao có bắt buộc phải chia trong vụ ly hôn không?

Không phải lúc nào cũng bắt buộc. Nếu mục tiêu là ly hôn nhanh và tài sản quá phức tạp, có thể cân nhắc tách yêu cầu tài sản ra vụ án khác. Nhưng nếu tài sản ảnh hưởng trực tiếp chỗ ở, nợ chung hoặc nguy cơ tẩu tán, cần hỏi luật sư trước khi tách.

Chi phí định giá tài sản có được tính là án phí không?

Chi phí định giá, thẩm định tại chỗ, đo đạc thường là chi phí tố tụng khác, không phải án phí theo nghĩa hẹp. Người yêu cầu hoặc người có nghĩa vụ có thể phải nộp trước; cuối vụ Tòa án sẽ xem xét phân bổ theo quy định và kết quả giải quyết.

Có thể yêu cầu bên kia trả lại tiền tạm ứng án phí cho mình không?

Có thể được xem xét nếu bản án xác định bên kia phải chịu một phần nghĩa vụ tương ứng hoặc có căn cứ hoàn trả, đối trừ. Tuy nhiên, không nên mặc định cứ nộp trước là bên kia phải trả lại toàn bộ.