LegalZone
Án lệ 61/2023/AL giải quyết một tình huống khá nhân văn nhưng cũng rất dễ lúng túng khi làm hồ sơ: con nuôi chưa thành niên muốn quay về sống với cha mẹ đẻ; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi đều thống nhất; cha mẹ nuôi yêu cầu Tòa án chấm dứt việc nuôi con nuôi. Trong bối cảnh đó, Tòa án cần xem xét lợi ích tốt nhất của trẻ và có thể chấp nhận yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi.
Án lệ này không có nghĩa mọi trường hợp trẻ chưa thành niên muốn về với cha mẹ đẻ đều tự động được chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi. Hồ sơ vẫn phải đi qua Tòa án, phải chứng minh sự tự nguyện của các bên, nguyện vọng phù hợp của trẻ, điều kiện chăm sóc sau khi chấm dứt và hệ quả hộ tịch, họ tên, tài sản, nghĩa vụ nuôi dưỡng.
Muốn chấm dứt việc nuôi con nuôi?
Gửi LegalZone giấy chứng nhận nuôi con nuôi, tuổi của con, nguyện vọng của con, ý kiến cha mẹ nuôi, cha mẹ đẻ và hồ sơ chăm sóc hiện tại. Luật sư sẽ rà căn cứ, thẩm quyền Tòa án và hệ quả sau khi chấm dứt.
Án lệ 61/2023/AL nói gì?
Theo thông tin Tòa án nhân dân tối cao công bố, Án lệ 61/2023/AL được thông qua đầu tháng 02/2023 và công bố theo Quyết định 39/QĐ-CA ngày 24/02/2023. Nguồn án lệ là Quyết định sơ thẩm số 87/2019/QĐST-HNGĐ của Tòa án nhân dân huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai về yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi.
Tình huống án lệ: cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi thống nhất giao lại con nuôi chưa thành niên cho cha mẹ đẻ tiếp tục chăm sóc, nuôi dưỡng; con nuôi có nguyện vọng được về sống với cha mẹ đẻ; cha mẹ nuôi có yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi. Giải pháp pháp lý của án lệ là Tòa án phải chấp nhận yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi trong tình huống đó.
Giá trị của án lệ nằm ở việc nhấn mạnh lợi ích thực tế của trẻ. Quan hệ nuôi con nuôi là quan hệ ổn định, lâu dài, không thể chấm dứt tùy tiện; nhưng khi tất cả các chủ thể chính đều tự nguyện và việc trở về với cha mẹ đẻ phù hợp với nguyện vọng, lợi ích của con chưa thành niên, Tòa án có cơ sở giải quyết.
Căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi
Luật Nuôi con nuôi quy định các căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi, bao gồm trường hợp con nuôi đã thành niên và cha mẹ nuôi tự nguyện chấm dứt, hoặc các trường hợp có hành vi xâm phạm nghiêm trọng, ngược đãi, hành hạ, phá tán tài sản, vi phạm điều cấm trong nuôi con nuôi. Án lệ 61/2023/AL làm rõ thêm cách áp dụng trong bối cảnh con nuôi chưa thành niên và các bên đều thống nhất vì lợi ích của con.
Điểm cần nhớ: chấm dứt nuôi con nuôi không phải là thủ tục hành chính tại Ủy ban nhân dân. Đây là việc dân sự thuộc thẩm quyền của Tòa án. Người yêu cầu phải nộp đơn, chứng cứ và chờ quyết định có hiệu lực pháp luật. Xem thêm bài nền chấm dứt nuôi con nuôi để nắm các căn cứ và hệ quả chung.
| Tình huống | Có thể vận dụng Án lệ 61? | Điểm cần chứng minh |
|---|---|---|
| Con nuôi chưa thành niên muốn về với cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi và cha mẹ đẻ đều đồng ý. | Có thể xem xét rất sát với án lệ. | Nguyện vọng của con, sự tự nguyện của các bên, điều kiện chăm sóc của cha mẹ đẻ. |
| Cha mẹ nuôi muốn chấm dứt nhưng cha mẹ đẻ không đồng ý hoặc không đủ điều kiện chăm sóc. | Không thể áp dụng máy móc. | Lợi ích tốt nhất của trẻ, phương án chăm sóc thay thế, rủi ro bị bỏ mặc. |
| Con nuôi đã thành niên và tự nguyện chấm dứt với cha mẹ nuôi. | Án lệ không phải trọng tâm, luật đã có căn cứ riêng. | Sự tự nguyện của con nuôi đã thành niên và cha mẹ nuôi. |
| Có hành vi ngược đãi, hành hạ, xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm. | Cần dùng căn cứ luật định về hành vi vi phạm. | Bản án, quyết định, biên bản công an, hồ sơ y tế, chứng cứ bảo vệ trẻ. |
Ai có quyền yêu cầu chấm dứt nuôi con nuôi?
Luật Nuôi con nuôi quy định cha mẹ nuôi, con nuôi đã thành niên, cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ của con nuôi có quyền yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi. Một số cơ quan, tổ chức như cơ quan lao động, thương binh và xã hội, Hội Liên hiệp Phụ nữ cũng có quyền yêu cầu trong các trường hợp có căn cứ vi phạm nghiêm trọng.
Trong bối cảnh Án lệ 61/2023/AL, người yêu cầu là cha mẹ nuôi; cha mẹ đẻ đồng ý nhận lại con; con nuôi chưa thành niên thể hiện nguyện vọng. Nếu người nộp đơn là cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ, cần chuẩn bị chứng cứ chứng minh quyền yêu cầu, điều kiện chăm sóc và lý do việc chấm dứt phù hợp với lợi ích của trẻ.
Nguyện vọng của con nuôi chưa thành niên được xem xét thế nào?
Nguyện vọng của con là yếu tố quan trọng, nhưng không nên biến trẻ thành người phải gánh quyết định của người lớn. Tòa án sẽ xem xét tuổi, mức độ trưởng thành, sự ổn định tâm lý, lý do muốn thay đổi nơi sống, điều kiện của cha mẹ đẻ, quan hệ với cha mẹ nuôi và khả năng bảo đảm học tập, chăm sóc, phát triển sau khi chấm dứt.
Nếu trẻ bị tác động, bị hứa hẹn, bị đe dọa hoặc bị đặt vào thế phải chọn bên, hồ sơ có thể trở nên rất phức tạp. Cách tốt hơn là chuẩn bị chứng cứ khách quan: quá trình chăm sóc, nơi ở, trường học, sức khỏe, quan hệ gia đình, ý kiến của trẻ được thể hiện trong môi trường phù hợp.
Hệ quả pháp lý sau khi chấm dứt nuôi con nuôi
Khi quyết định chấm dứt nuôi con nuôi của Tòa án có hiệu lực, quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi chấm dứt. Nếu con nuôi là người chưa thành niên, Tòa án quyết định giao cho cha mẹ đẻ hoặc cá nhân, tổ chức khác chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục vì lợi ích tốt nhất của con. Khi con được giao lại cho cha mẹ đẻ, quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đẻ có thể được khôi phục theo quy định.
Người làm hồ sơ cần tính trước các vấn đề sau: họ tên của con có thay đổi lại không; giấy khai sinh, hộ tịch điều chỉnh thế nào; tài sản riêng của con ai quản lý; việc cấp dưỡng, học tập, bảo hiểm, hộ khẩu hoặc nơi cư trú xử lý ra sao. Bài quyền của cha mẹ khi con đã được người khác nhận nuôi giúp nhìn rõ hơn quan hệ giữa cha mẹ đẻ và con sau khi đã có quan hệ nuôi con nuôi.
Con muốn quay về với cha mẹ đẻ?
LegalZone sẽ rà điều kiện vận dụng Án lệ 61, chuẩn bị đơn yêu cầu, chứng cứ nguyện vọng của con, sự đồng ý của cha mẹ nuôi, cha mẹ đẻ và phương án chăm sóc sau khi chấm dứt.
Hồ sơ cần chuẩn bị
| Nhóm tài liệu | Ví dụ | Mục đích |
|---|---|---|
| Quan hệ nuôi con nuôi | Giấy chứng nhận nuôi con nuôi, giấy khai sinh trước và sau khi nhận nuôi, hồ sơ hộ tịch. | Chứng minh quan hệ nuôi con nuôi đã được đăng ký hợp pháp. |
| Sự thống nhất của các bên | Ý kiến cha mẹ nuôi, cha mẹ đẻ, người giám hộ nếu có, tài liệu làm rõ sự tự nguyện. | Chứng minh việc chấm dứt không do ép buộc, tranh chấp hoặc vụ lợi. |
| Nguyện vọng và lợi ích của con | Ý kiến của con, thông tin trường học, sức khỏe, nơi ở, người chăm sóc, môi trường sống. | Giúp Tòa án đánh giá lợi ích tốt nhất của con chưa thành niên. |
| Hậu quả sau chấm dứt | Phương án chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, quản lý tài sản riêng, điều chỉnh hộ tịch. | Tránh tình trạng quyết định xong nhưng không rõ ai chăm sóc và giấy tờ chỉnh thế nào. |
Lưu ý khi vận dụng Án lệ 61/2023/AL
Án lệ là nguồn tham khảo bắt buộc nghiên cứu, áp dụng trong xét xử khi vụ việc có tình tiết pháp lý tương tự. Vì vậy, không nên chỉ ghi trong đơn rằng “xin áp dụng Án lệ 61” mà bỏ qua phần so sánh tình tiết. Cần chỉ ra: con nuôi là người chưa thành niên; cha mẹ nuôi có yêu cầu hoặc đồng ý; cha mẹ đẻ có điều kiện tiếp tục chăm sóc; con có nguyện vọng phù hợp; việc chấm dứt bảo đảm lợi ích tốt nhất của con.
Nếu hồ sơ ban đầu là nhận con nuôi đích danh hoặc nhận cháu ruột, nên xem thêm bài nhận con nuôi đích danh để rà lại nguồn gốc quan hệ nuôi con nuôi. Nếu vụ việc phát sinh trong bối cảnh cha mẹ ly hôn, tranh chấp quyền nuôi con hoặc thay đổi người chăm sóc trẻ, bài ly hôn có con nhỏ có thể giúp chuẩn bị chứng cứ về môi trường sống và lợi ích của trẻ.
Căn cứ pháp lý và nguồn tham khảo
Bài viết dựa trên Án lệ 61/2023/AL do Tòa án nhân dân tối cao công bố và Luật Nuôi con nuôi 2010, đặc biệt các quy định về căn cứ, người có quyền yêu cầu và hệ quả của việc chấm dứt nuôi con nuôi. Bạn có thể xem nguồn chính thức tại Trang án lệ Tòa án nhân dân tối cao và Cổng thông tin Chính phủ về Luật Nuôi con nuôi.
Câu hỏi thường gặp
Con nuôi chưa thành niên tự muốn về với cha mẹ đẻ thì có tự chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi không?
Không. Việc chấm dứt phải được Tòa án quyết định. Nguyện vọng của con là yếu tố quan trọng nhưng cần được xem xét cùng sự đồng ý của các bên và lợi ích tốt nhất của con.
Cha mẹ nuôi và cha mẹ đẻ đều đồng ý thì Tòa án có chấp nhận không?
Nếu tình tiết tương tự Án lệ 61/2023/AL và việc chấm dứt phù hợp lợi ích của con chưa thành niên, Tòa án có cơ sở chấp nhận. Hồ sơ vẫn cần chứng cứ rõ ràng.
Chấm dứt nuôi con nuôi có làm đổi lại họ tên của con không?
Không tự động trong mọi trường hợp. Cần kiểm tra quyết định của Tòa án, hồ sơ hộ tịch và thủ tục thay đổi, cải chính hộ tịch nếu có nhu cầu.
Cha mẹ đẻ có khôi phục quyền, nghĩa vụ với con không?
Khi con được giao lại cho cha mẹ đẻ, quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đẻ có thể được khôi phục theo quy định. Cần xem nội dung quyết định và tình trạng cụ thể của con.
Có thể chấm dứt nuôi con nuôi vì cha mẹ nuôi và con không còn hợp nhau không?
Không nên hiểu đơn giản như vậy. Phải có căn cứ pháp luật và Tòa án sẽ xem xét lợi ích của con, nhất là khi con chưa thành niên.
Cần soạn đơn yêu cầu chấm dứt nuôi con nuôi?
LegalZone hỗ trợ phân tích Án lệ 61, chuẩn bị đơn, chứng cứ, phương án chăm sóc sau khi chấm dứt và thủ tục hộ tịch liên quan.
