Quyền cha mẹ khi con được nhận nuôi

Quyền của cha mẹ đối với con đã được người khác nhận nuôi phụ thuộc trước hết vào việc nuôi con nuôi đã được đăng ký hợp pháp hay chưa. Nếu việc nhận nuôi đã hoàn tất và có giấy chứng nhận nuôi con nuôi, quan hệ pháp lý giữa cha mẹ nuôi và con nuôi được xác lập đầy đủ; quyền, nghĩa vụ của cha mẹ đẻ không còn như trước, trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc căn cứ pháp luật khác.

Đây là nhóm việc rất nhạy cảm vì liên quan trực tiếp đến trẻ em, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi và hồ sơ hộ tịch. Không nên tự ý “đòi lại con”, cản trở cha mẹ nuôi hoặc công khai thông tin của trẻ. Cần kiểm tra hồ sơ nhận nuôi, ý kiến đồng ý, giấy chứng nhận, tình trạng hiện tại của trẻ và mục tiêu của người đang yêu cầu.

Khi nào việc nhận nuôi con nuôi có hiệu lực pháp lý?

Việc nuôi con nuôi cần được đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền và được ghi nhận bằng giấy chứng nhận nuôi con nuôi. Chỉ việc chăm sóc thực tế, nuôi dưỡng trên thực tế hoặc “giao con cho người khác nuôi” chưa chắc đã làm phát sinh đầy đủ hệ quả pháp lý như một quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp.

Nếu chưa rõ hồ sơ đã hợp pháp chưa, cần kiểm tra nơi đăng ký, giấy chứng nhận, sổ hộ tịch, người đã đồng ý cho nhận nuôi, độ tuổi của trẻ và hồ sơ của người nhận nuôi. Bài liên quan: nhận con nuôi ở đâu và tổng hợp văn bản pháp luật về nhận nuôi con nuôi.

Cha mẹ nuôi có quyền và nghĩa vụ gì với con nuôi?

Kể từ khi việc nuôi con nuôi được đăng ký hợp pháp, cha mẹ nuôi và con nuôi có quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con theo pháp luật về hôn nhân gia đình, dân sự và các quy định liên quan. Cha mẹ nuôi có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, bảo vệ quyền lợi của con nuôi; đồng thời có quyền đại diện, quản lý và thực hiện các quyền của cha mẹ theo quy định.

Nói ngắn gọn, con nuôi hợp pháp không phải là “nuôi giúp” hoặc “giữ hộ”. Đó là một quan hệ gia đình được pháp luật công nhận. Vì vậy, mọi yêu cầu của cha mẹ đẻ sau đó phải được xem xét trong bối cảnh quyền lợi của trẻ và quyền, nghĩa vụ đã được xác lập cho cha mẹ nuôi.

Cha mẹ đẻ còn quyền gì sau khi con đã được nhận nuôi?

Theo nguyên tắc chung, sau khi việc nhận nuôi con nuôi hợp pháp được xác lập, cha mẹ đẻ không còn quyền, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, đại diện theo pháp luật, quản lý hoặc định đoạt tài sản riêng của con, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Điểm này thường gây bất ngờ cho nhiều người vì họ nghĩ “cha mẹ ruột thì quyền vẫn còn nguyên”.

Tuy nhiên, mỗi hồ sơ vẫn cần đọc kỹ. Có trường hợp cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi có thỏa thuận về việc giữ liên hệ, thăm nom hoặc cung cấp thông tin cho trẻ. Có trường hợp việc nhận nuôi có dấu hiệu chưa đúng thủ tục, thiếu sự đồng ý cần thiết hoặc có tranh chấp về lợi ích của trẻ. Khi đó cần xem hồ sơ cụ thể, không kết luận vội.

Cha mẹ đẻ có được thăm con sau khi con được nhận nuôi không?

Pháp luật không nên được hiểu theo hướng cha mẹ đẻ luôn có quyền thăm con như trước khi cho con làm con nuôi. Sau khi quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp phát sinh, cha mẹ nuôi là người có quyền và nghĩa vụ chăm sóc, quyết định các vấn đề của con theo quy định. Việc thăm nom của cha mẹ đẻ nếu có cần tôn trọng lợi ích của trẻ và sự ổn định của gia đình nuôi.

Trong thực tế, nếu các bên có thỏa thuận phù hợp và việc liên hệ không gây ảnh hưởng xấu đến trẻ, có thể trao đổi trên tinh thần bảo vệ trẻ. Nhưng nếu việc liên hệ làm trẻ rối loạn, bị lôi kéo hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống mới, cần xử lý rất thận trọng.

Có thể nhận lại con đã cho làm con nuôi không?

Không thể tự ý “nhận lại” chỉ vì cha mẹ đẻ thay đổi ý định. Việc nuôi con nuôi hợp pháp chỉ có thể chấm dứt hoặc bị xử lý theo căn cứ, trình tự pháp luật quy định. Nếu muốn nhận lại con, cần xem lý do là gì: hồ sơ ban đầu có sai phạm, cha mẹ nuôi vi phạm nghiêm trọng quyền lợi của trẻ, các bên có yêu cầu chấm dứt trong trường hợp luật định, hay chỉ là mong muốn tình cảm của cha mẹ đẻ.

Với các tình huống có dấu hiệu trẻ bị xâm hại, bỏ mặc hoặc không được chăm sóc, cần ưu tiên biện pháp bảo vệ trẻ, thu thập chứng cứ và liên hệ cơ quan có thẩm quyền. Không nên tự ý đưa trẻ đi vì có thể phát sinh rủi ro pháp lý cho người thực hiện.

Dấu hiệu cần kiểm tra kỹ hồ sơ nhận nuôi

Nên kiểm tra hồ sơ nếu cha mẹ đẻ nói không hiểu hậu quả pháp lý khi đồng ý cho con làm con nuôi, có dấu hiệu bị ép buộc, không được tư vấn đầy đủ, người ký đồng ý không đúng thẩm quyền, trẻ đủ tuổi nhưng không được hỏi ý kiến, hoặc giấy tờ hộ tịch sau nhận nuôi có thông tin không thống nhất. Những dấu hiệu này chưa tự động làm thay đổi kết quả, nhưng là lý do cần đọc hồ sơ gốc.

Cũng cần kiểm tra khi việc nhận nuôi diễn ra qua thỏa thuận gia đình, có giao nhận tiền, không rõ cơ quan đăng ký, hoặc chỉ có giấy viết tay giữa các bên. Trong các trường hợp này, phải phân biệt giữa “nuôi dưỡng thực tế” và “nuôi con nuôi hợp pháp”, vì hệ quả pháp lý của hai nhóm rất khác nhau.

Cần chuẩn bị hồ sơ gì trước khi hỏi luật sư?

Nếu việc nhận nuôi liên quan đến ly hôn hoặc quyền nuôi con

Có trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng làm con nuôi; hoặc sau ly hôn, một bên muốn người mới nhận con làm con nuôi. Những tình huống này cần kiểm tra kỹ sự đồng ý của cha/mẹ đẻ còn lại, quyền lợi của trẻ và quan hệ pháp lý sẽ phát sinh sau khi nhận nuôi.

Nếu đang có tranh chấp con sau ly hôn, xem thêm ly hôn có con nhỏ: Tòa án xem xét những gì và nguyện vọng của con khi ly hôn.

Khi nào nên nhờ luật sư?

Nên nhờ luật sư nếu bạn không rõ việc nhận nuôi đã hợp pháp chưa, cha mẹ đẻ muốn nhận lại con, cha mẹ nuôi không cho liên hệ, có nghi ngờ ép buộc khi cho con làm con nuôi, hoặc trẻ có dấu hiệu bị bỏ mặc/xâm hại. Đây là nhóm việc cần xử lý mềm nhưng chắc, vì mục tiêu cao nhất vẫn là quyền lợi và sự ổn định của trẻ.

Nếu cần hỗ trợ toàn diện, xem dịch vụ giải quyết hôn nhân, chia tài sản, giành quyền nuôi con. Chi phí tham khảo: phí thuê luật sư ly hôn.

Câu hỏi thường gặp

Con đã được nhận nuôi hợp pháp thì cha mẹ đẻ còn phải cấp dưỡng không?

Thông thường, cha mẹ đẻ không còn nghĩa vụ cấp dưỡng như trước, trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc căn cứ pháp luật khác. Cần kiểm tra hồ sơ nhận nuôi cụ thể.

Cha mẹ đẻ có quyền yêu cầu gặp con sau khi đã cho làm con nuôi không?

Không nên hiểu là quyền đương nhiên như trước. Việc liên hệ, nếu có, cần dựa trên thỏa thuận, lợi ích của trẻ và sự ổn định của gia đình nuôi.

Muốn hủy việc cho con làm con nuôi thì làm thế nào?

Cần xem căn cứ pháp luật, tình trạng hồ sơ và cơ quan có thẩm quyền. Không nên tự ý đưa trẻ đi hoặc gây áp lực với cha mẹ nuôi.

Nhận con nuôi trên 18 tuổi có được không?

Trường hợp này có điều kiện riêng và không áp dụng như trẻ em thông thường. Xem thêm nhận con nuôi trên 18 tuổi được không.