Sử dụng vũ khí thô sơ trong xô xát: trách nhiệm hình sự khi gây thương tích

Sử dụng vũ khí thô sơ trong xô xát có thể làm vụ việc nặng hơn rất nhiều, đặc biệt khi có thương tích, có hung khí nguy hiểm hoặc có nhiều người tham gia. Trong thực tế, gia đình thường chỉ hỏi “thương tích bao nhiêu phần trăm thì bị tù”, nhưng với tội cố ý gây thương tích, tỷ lệ thương tích không phải yếu tố duy nhất.

Điều cần kiểm tra là: vật được dùng có phải vũ khí thô sơ/hung khí nguy hiểm không, thương tích bao nhiêu phần trăm, ai tấn công trước, có phòng vệ chính đáng hay không, có nhiều người tham gia không, có gây rối trật tự công cộng không và người bị hại có yêu cầu xử lý hay đã bồi thường/thỏa thuận gì chưa.

Vũ khí thô sơ là gì?

Theo Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ hiện hành, vũ khí thô sơ là nhóm công cụ có khả năng gây sát thương, nguy hại cho sức khỏe, tính mạng con người như dao găm, kiếm, giáo, mác, thương, cung, nỏ và các loại tương tự theo danh mục/quy định chuyên ngành.

Trong vụ xô xát, không phải chỉ “vũ khí thô sơ” theo nghĩa hẹp mới nguy hiểm. Nhiều vật dụng thông thường như gậy, tuýp sắt, chai thủy tinh, ghế, đá, mũ bảo hiểm hoặc công cụ lao động có thể bị đánh giá là hung khí nguy hiểm tùy cách sử dụng, vị trí tấn công, hậu quả và bối cảnh vụ việc.

Dùng vũ khí thô sơ khi đánh nhau bị xử phạt hành chính hay hình sự?

Nếu chỉ mang theo, tàng trữ hoặc sử dụng vũ khí thô sơ gây mất trật tự nhưng chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP hoặc quy định liên quan. Nhưng nếu đã gây thương tích, đe dọa tính mạng, gây rối nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu cố ý tấn công, vụ việc có thể chuyển sang hình sự.

Với hành vi đánh người gây thương tích, điều luật thường phải rà là Điều 134 Bộ luật Hình sự hiện hành về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Ngoài ra, nếu vụ việc xảy ra nơi công cộng, có nhiều người tham gia, gây náo loạn, cản trở sinh hoạt chung, cần xem thêm khả năng bị xử lý về gây rối trật tự công cộng theo Điều 318. Nếu hành vi thể hiện ý định tước đoạt mạng sống, hồ sơ còn có thể bị đánh giá theo hướng tội danh nặng hơn.

Tỷ lệ thương tích bao nhiêu thì bị truy cứu?

Điều 134 không chỉ nhìn vào tỷ lệ thương tích. Thông thường, tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% trở lên là mốc quan trọng. Nhưng ngay cả khi tỷ lệ dưới 11%, vụ việc vẫn có thể bị xem xét hình sự nếu có các tình tiết như dùng vũ khí, vật liệu nổ, hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ, phạm tội với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai, người già yếu hoặc các trường hợp luật định khác.

Vì vậy, câu hỏi đúng không phải là “mấy phần trăm thì bị tù”, mà là: thương tích bao nhiêu, vật dùng là gì, đánh vào vị trí nào, ai khởi xướng, có nhiều người không, có tính chất côn đồ không, người bị hại có đơn yêu cầu không, và có căn cứ phòng vệ chính đáng hay vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng không.

Gia đình cần chuẩn bị gì?

Khi có vụ xô xát gây thương tích, cả người bị hại và người bị tố cáo đều cần giữ chứng cứ. Không nên chỉ tập trung vào lời kể một phía, vì hồ sơ thường phụ thuộc vào camera, giám định, bệnh án, người chứng kiến và vật chứng.

• Giấy mời, giấy triệu tập, biên bản làm việc, quyết định khởi tố nếu đã có.
• Kết luận giám định thương tích hoặc hồ sơ bệnh án, giấy ra viện, hóa đơn điều trị.
• Ảnh hiện trường, camera, tin nhắn trước/sau vụ việc, danh sách người chứng kiến.
• Thông tin về vật được sử dụng: dao, gậy, tuýp sắt, chai, ghế, đá, công cụ lao động hoặc vật khác.
• Tài liệu bồi thường, xin lỗi, thỏa thuận, chuyển khoản chi phí điều trị nếu có.
• Thông tin người liên quan: ai đánh trước, ai can ngăn, ai mang vật, ai bị thương, ai đưa đi cấp cứu.

Nếu người thân đang bị giữ hoặc đã nhận giấy tờ tố tụng, xem thêm trang luật sư cho người bị bắt, tạm giữ, tạm giam để chuẩn bị đúng mốc thời gian.

Luật sư sẽ hỗ trợ gì?

Với vụ cố ý gây thương tích, luật sư cần rà cả trách nhiệm hình sự và phần dân sự/bồi thường. Trọng tâm gồm: tỷ lệ thương tích, hung khí, lỗi, phòng vệ, bối cảnh xô xát, nhân thân, tình tiết giảm nhẹ, yêu cầu của bị hại, và khả năng thỏa thuận bồi thường đúng cách.

Nếu bảo vệ người bị hại, luật sư giúp chuẩn bị yêu cầu xử lý, yêu cầu bồi thường, tài liệu giám định và chứng cứ chứng minh thiệt hại. Nếu bào chữa cho người bị tố cáo/bị can, luật sư giúp kiểm tra tội danh, khung hình phạt, căn cứ giảm nhẹ, yếu tố phòng vệ và cách làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng.

Câu hỏi thường gặp

Thương tích dưới 11% có bị hình sự không?

Có thể, nếu có tình tiết luật định như dùng hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ hoặc trường hợp đặc biệt khác theo Điều 134. Vì vậy cần xem cả tỷ lệ thương tích và bối cảnh vụ việc.

Dùng gậy, chai thủy tinh, mũ bảo hiểm có bị coi là hung khí không?

Có thể, tùy cách sử dụng, vị trí tấn công, mức độ nguy hiểm và hậu quả. Một vật dụng thông thường vẫn có thể bị đánh giá là hung khí nguy hiểm nếu được dùng để tấn công gây thương tích.

Bồi thường rồi có hết bị xử lý không?

Không tự động. Bồi thường, xin lỗi, khắc phục hậu quả có thể là tình tiết giảm nhẹ hoặc ảnh hưởng đến yêu cầu của bị hại trong một số trường hợp, nhưng không thay thế việc đánh giá dấu hiệu tội phạm.

Người bị đánh trước rồi phản ứng lại có bị tội không?

Cần xem có phòng vệ chính đáng hay vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng không. Camera, lời khai nhân chứng, thương tích hai bên và diễn biến trước khi xô xát rất quan trọng.

Với vụ việc đã có giấy mời, giám định hoặc quyết định tố tụng, xem trang luật sư bào chữa tội cố ý gây thương tích. Nếu cần dự trù chi phí, xem bảng giá luật sư hình sự.