LegalZone
Quy chế Rome về Tòa án Hình sự Quốc tế ICC: đọc thế nào cho đúng?
Quy chế Rome là điều ước thành lập International Criminal Court – ICC. Bài này tập trung vào ICC, thẩm quyền hình sự quốc tế và điểm khác với Tòa án Công lý Quốc tế ICJ.
Quy chế Rome là gì?
Quy chế Rome của Tòa án Hình sự Quốc tế là điều ước quốc tế được thông qua tại Rome năm 1998 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2002. Quy chế này thành lập ICC và quy định thẩm quyền, nguyên tắc, cơ cấu, thủ tục tố tụng, hợp tác quốc tế và thi hành án của Tòa.
Điểm cốt lõi của Quy chế Rome là ICC có tính bổ trợ cho hệ thống tư pháp hình sự quốc gia. Nói cách khác, trách nhiệm chính trong điều tra, truy tố tội phạm quốc tế vẫn thuộc về quốc gia; ICC chỉ can thiệp trong phạm vi điều kiện của Quy chế.
ICC xử ai?
ICC thực hiện thẩm quyền đối với cá nhân, không phải trách nhiệm pháp lý của quốc gia như trong tranh chấp ICJ. Người bị xem xét tại ICC có thể là cá nhân bị cáo buộc chịu trách nhiệm về tội phạm thuộc thẩm quyền của Tòa, kể cả người giữ chức vụ chính thức nếu điều kiện của Quy chế được đáp ứng.
Các tội thuộc thẩm quyền ICC
| Nhóm tội | Nội dung khái quát | Lưu ý khi tra cứu |
|---|---|---|
| Tội diệt chủng | Hành vi được thực hiện với ý định hủy diệt toàn bộ hoặc một phần nhóm quốc gia, dân tộc, chủng tộc hoặc tôn giáo. | Đọc Điều 6 Quy chế Rome và Elements of Crimes nếu cần phân tích cấu thành chi tiết. |
| Tội ác chống loài người | Các hành vi nghiêm trọng được thực hiện như một phần của cuộc tấn công rộng lớn hoặc có hệ thống nhằm vào dân thường. | Đọc Điều 7 để phân biệt với tội phạm thông thường trong luật quốc gia. |
| Tội ác chiến tranh | Các vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế trong bối cảnh xung đột vũ trang. | Đọc Điều 8 và các sửa đổi liên quan; không nên chỉ dịch nghĩa chung chung. |
| Tội xâm lược | Liên quan hành vi sử dụng vũ lực nghiêm trọng theo điều kiện được bổ sung sau này đối với crime of aggression. | Tra bản cập nhật/amendments trên trang ASP nếu cần áp dụng hiện hành. |
Khi nào ICC có thẩm quyền?
Không phải mọi hành vi nghiêm trọng đều tự động thuộc ICC. Cần kiểm tra thời điểm, lãnh thổ, quốc tịch, tư cách quốc gia thành viên, chấp nhận thẩm quyền, khả năng Hội đồng Bảo an chuyển tình huống và nguyên tắc bổ trợ.
- State Party referral: một quốc gia thành viên có thể chuyển tình huống thuộc phạm vi Quy chế.
- Security Council referral: Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc có thể chuyển tình huống theo điều kiện của Quy chế.
- Prosecutor proprio motu: Công tố viên có thể tự khởi xướng điều tra theo trình tự và điều kiện kiểm soát của Quy chế.
- Complementarity: ICC xem xét việc quốc gia có đang điều tra/truy tố thực chất hay không; ICC không thay thế mặc nhiên tòa án quốc gia.
Quy chế Rome quy định những nội dung nào?
- Thành lập Tòa án Hình sự Quốc tế và mối quan hệ với Liên Hợp Quốc.
- Thẩm quyền, điều kiện thụ lý, luật áp dụng và nguyên tắc trách nhiệm hình sự cá nhân.
- Cơ cấu của Tòa, gồm Presidency, Chambers, Office of the Prosecutor và Registry.
- Điều tra, truy tố, xét xử, quyền của người bị buộc tội, sự tham gia của nạn nhân và bảo vệ nhân chứng.
- Hợp tác quốc tế, bắt giữ, giao nộp, thi hành án, ngân sách và Assembly of States Parties.
Khi đọc từ Việt Nam cần lưu ý gì?
Nếu vấn đề liên quan một quốc gia cụ thể, đừng suy đoán chỉ từ tên quốc gia. Hãy kiểm tra danh sách States Parties, tuyên bố chấp nhận thẩm quyền và nguồn chính thức về từng tình huống. Với Việt Nam hoặc bất kỳ quốc gia nào, nên mở trang States Parties của ASP để kiểm tra trạng thái cập nhật trước khi kết luận.
Cách trích dẫn Quy chế Rome
Khi viết bài học thuật hoặc hồ sơ pháp lý, nên ghi: Rome Statute of the International Criminal Court, adopted on 17 July 1998, entered into force on 1 July 2002. Nếu trích tội danh, ghi rõ điều khoản tương ứng như Điều 5, 6, 7, 8 hoặc các sửa đổi liên quan tới tội xâm lược.
Quy chế Rome là gì?
Quy chế Rome là điều ước thành lập Tòa án Hình sự Quốc tế ICC, quy định thẩm quyền, nguyên tắc, cơ cấu và thủ tục hoạt động của ICC.
ICC xử cá nhân hay quốc gia?
ICC thực hiện thẩm quyền hình sự đối với cá nhân. Tranh chấp pháp lý giữa quốc gia thường gắn với ICJ, không phải ICC.
ICC có thẩm quyền với những tội nào?
ICC có thẩm quyền với tội diệt chủng, tội ác chống loài người, tội ác chiến tranh và tội xâm lược theo Quy chế Rome và các sửa đổi liên quan.
Nguyên tắc bổ trợ của ICC là gì?
ICC bổ trợ cho hệ thống tư pháp quốc gia; Tòa không mặc nhiên thay thế trách nhiệm điều tra, truy tố của quốc gia có thẩm quyền.
Quy chế Rome khác Quy chế ICJ thế nào?
Quy chế Rome thành lập ICC để xử trách nhiệm hình sự cá nhân. Quy chế ICJ quy định Tòa án Công lý Quốc tế, cơ quan giải quyết tranh chấp giữa quốc gia và đưa ý kiến tư vấn.