LegalZone
Quy chế Tòa án Công lý Quốc tế ICJ: cần hiểu những gì?
Quy chế Tòa án Công lý Quốc tế là văn bản nền tảng tổ chức và vận hành ICJ. Khi tra cứu, điểm quan trọng nhất là phân biệt ICJ với Tòa án Hình sự Quốc tế ICC và hiểu ICJ chủ yếu giải quyết tranh chấp pháp lý giữa các quốc gia.
Quy chế Tòa án Công lý Quốc tế là gì?
Quy chế Tòa án Công lý Quốc tế, thường gọi là Quy chế ICJ, là văn bản đi kèm Hiến chương Liên Hợp Quốc, quy định cách tổ chức và hoạt động của International Court of Justice. Quy chế này không phải một bộ luật nội địa của Việt Nam, mà là văn bản nền tảng của cơ quan xét xử quốc tế thuộc hệ thống Liên Hợp Quốc.
Quy chế ICJ giúp trả lời các câu hỏi chính: ICJ gồm những ai, ai được đưa vụ việc ra ICJ, ICJ áp dụng nguồn luật nào, thủ tục viết – tranh tụng miệng ra sao, phán quyết có giá trị thế nào và khi nào ICJ đưa ra ý kiến tư vấn.
ICJ là tòa nào trong hệ thống Liên Hợp Quốc?
ICJ là cơ quan tư pháp chính của Liên Hợp Quốc. Tòa đặt trụ sở tại La Haye, Hà Lan. Chức năng của ICJ không phải là xử mọi tranh chấp quốc tế nói chung, mà tập trung vào tranh chấp pháp lý giữa các quốc gia và yêu cầu ý kiến tư vấn của các cơ quan, tổ chức quốc tế có thẩm quyền.
Quy chế ICJ quy định những nội dung nào?
| Nhóm nội dung | Ý nghĩa tra cứu | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|
| Tổ chức Tòa | Quy định về thành phần thẩm phán, tiêu chuẩn, bầu chọn, nhiệm kỳ, Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Registrar và trụ sở. | ICJ là tòa thường trực; thành phần thẩm phán không được hiểu như trọng tài do các bên tự chọn hoàn toàn. |
| Thẩm quyền | Xác định ai được là bên trong vụ kiện và khi nào ICJ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp. | Chỉ quốc gia mới có thể là bên trong vụ kiện tranh chấp tại ICJ; cá nhân/doanh nghiệp không tự kiện trực tiếp tại ICJ. |
| Nguồn luật áp dụng | Điều 38 của Quy chế ICJ nêu các nguồn ICJ áp dụng như điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, nguyên tắc chung của pháp luật và phương tiện bổ trợ. | Đây là điều khoản hay được trích trong môn luật quốc tế công. |
| Thủ tục | Quy định về hồ sơ viết, tranh tụng miệng, đại diện, chứng cứ, biện pháp tạm thời, phán quyết và chi phí. | Khi đọc tin vụ kiện ICJ, cần xem vụ đang ở giai đoạn jurisdiction, merits hay provisional measures. |
| Ý kiến tư vấn | Quy định cơ chế ICJ trả lời câu hỏi pháp lý theo yêu cầu của cơ quan Liên Hợp Quốc hoặc tổ chức được phép. | Ý kiến tư vấn khác với phán quyết tranh chấp giữa hai quốc gia. |
Ai được kiện tại ICJ?
Trong vụ án tranh chấp, chỉ quốc gia mới có thể là bên trước ICJ. Cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ hoặc cơ quan nhà nước địa phương không tự mình nộp đơn kiện một quốc gia khác tại ICJ như kiện tại tòa án trong nước.
Một vụ việc chỉ vào ICJ khi có căn cứ thẩm quyền, ví dụ các quốc gia cùng đồng ý đưa tranh chấp ra Tòa, điều ước quốc tế có điều khoản trao thẩm quyền, hoặc quốc gia đã có tuyên bố chấp nhận thẩm quyền bắt buộc theo cơ chế của Quy chế ICJ.
ICJ giải quyết những loại vụ việc nào?
- Vụ tranh chấp giữa các quốc gia: ICJ giải quyết tranh chấp pháp lý do các quốc gia đưa ra, ví dụ tranh chấp biên giới, ngoại giao, điều ước, trách nhiệm quốc gia hoặc nghĩa vụ theo công ước quốc tế.
- Ý kiến tư vấn: ICJ có thể đưa ra ý kiến pháp lý theo yêu cầu của Đại hội đồng, Hội đồng Bảo an hoặc cơ quan/tổ chức quốc tế được phép theo Hiến chương và quy định liên quan.
- Biện pháp tạm thời: trong một số vụ, ICJ có thể chỉ định biện pháp tạm thời để bảo toàn quyền của các bên trong khi chờ phán quyết cuối cùng.
Điều 38 Quy chế ICJ quan trọng vì sao?
Điều 38 được trích dẫn nhiều vì mô tả nguồn luật mà ICJ áp dụng khi giải quyết tranh chấp: điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, nguyên tắc chung của pháp luật được các quốc gia văn minh thừa nhận, cùng án lệ và học thuyết như phương tiện bổ trợ để xác định quy phạm pháp luật.
Khi học hoặc viết bài về nguồn của luật quốc tế, nên trích đúng là Điều 38 Quy chế Tòa án Công lý Quốc tế, tránh viết chung chung “ICJ quy định nguồn luật quốc tế” mà không nêu vị trí điều khoản.
Cách trích dẫn Quy chế ICJ trong bài viết/hồ sơ
- Ghi tên tiếng Việt và tiếng Anh nếu bài viết hướng tới người học luật quốc tế: Quy chế Tòa án Công lý Quốc tế – Statute of the International Court of Justice.
- Nếu nói về vị trí của ICJ trong Liên Hợp Quốc, dẫn thêm Hiến chương Liên Hợp Quốc và tài liệu Basic Documents của ICJ.
- Nếu nói về thẩm quyền, nên tách thẩm quyền tranh chấp giữa quốc gia và thẩm quyền tư vấn.
- Nếu so sánh với ICC, chỉ nêu ngắn gọn và dẫn sang bài Quy chế Rome; không viết lặp nội dung về tội phạm quốc tế trong bài ICJ.
Quy chế Tòa án Công lý Quốc tế là gì?
Đây là văn bản nền tảng quy định tổ chức, thẩm quyền, thủ tục và hoạt động của International Court of Justice, cơ quan tư pháp chính của Liên Hợp Quốc.
Cá nhân có kiện tại ICJ được không?
Không. Trong vụ tranh chấp tại ICJ, chỉ quốc gia mới có thể là bên trong vụ kiện. Cá nhân và doanh nghiệp không tự khởi kiện trực tiếp tại ICJ.
ICJ khác ICC thế nào?
ICJ giải quyết tranh chấp pháp lý giữa quốc gia và đưa ý kiến tư vấn. ICC là Tòa án Hình sự Quốc tế, xử trách nhiệm hình sự cá nhân theo Quy chế Rome trong phạm vi thẩm quyền của ICC.
Điều 38 Quy chế ICJ nói về gì?
Điều 38 nêu các nguồn luật ICJ áp dụng khi giải quyết tranh chấp, gồm điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, nguyên tắc chung của pháp luật, cùng án lệ và học thuyết như phương tiện bổ trợ.
Ý kiến tư vấn của ICJ có phải phán quyết vụ kiện không?
Không. Ý kiến tư vấn là trả lời câu hỏi pháp lý theo yêu cầu của chủ thể có thẩm quyền; khác với phán quyết trong vụ tranh chấp giữa các quốc gia.