LegalZone
Thu hồi đất là thủ tục có tác động trực tiếp đến quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình, cây trồng và sinh kế của người dân. Vì vậy, người sử dụng đất không nên chỉ quan tâm đến ngày bàn giao đất, mà cần kiểm từng bước: thông báo, kiểm đếm, phương án bồi thường, quyết định thu hồi và chi trả.
Nếu phát hiện sai sót trong diện tích, loại đất, tài sản trên đất hoặc đối tượng được bồi thường, cần ghi nhận bằng văn bản càng sớm càng tốt.
Khi nào Nhà nước được thu hồi đất?
Luật Đất đai 2024 quy định các nhóm thu hồi đất như thu hồi vì quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; thu hồi do vi phạm pháp luật đất đai; thu hồi do chấm dứt việc sử dụng đất hoặc tự nguyện trả lại đất.
Mỗi căn cứ thu hồi có điều kiện và trình tự riêng. Người dân cần kiểm quyết định hoặc thông báo ghi rõ căn cứ nào.
Bước 1: thông báo thu hồi đất
Thông báo thu hồi đất là tài liệu đầu tiên cần giữ. Thông báo thường thể hiện lý do thu hồi, phạm vi, kế hoạch điều tra khảo sát, đo đạc, kiểm đếm và cơ quan thực hiện.
Khi nhận thông báo, nên kiểm:
- Thửa đất có đúng thông tin của mình không.
- Diện tích dự kiến thu hồi là toàn bộ hay một phần.
- Dự án/căn cứ thu hồi được ghi như thế nào.
- Thời gian kiểm đếm, đo đạc, họp dân.
Bước 2: điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm
Đây là bước rất quan trọng vì kết quả kiểm đếm ảnh hưởng đến phương án bồi thường. Người sử dụng đất nên có mặt, yêu cầu ghi nhận đầy đủ nhà, công trình, cây trồng, vật kiến trúc, mồ mả, tài sản khác nếu có.
Nếu biên bản kiểm đếm thiếu hoặc sai, cần ghi ý kiến ngay trong biên bản hoặc làm văn bản bổ sung. Không nên ký biên bản trống hoặc ký khi chưa đọc.
Bước 3: lập và công khai phương án bồi thường
Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần thể hiện diện tích, loại đất, tài sản, mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các khoản liên quan. Người dân có quyền xem, góp ý và yêu cầu giải thích điểm chưa rõ.
Các lỗi thường gặp gồm: xác định sai loại đất, thiếu tài sản trên đất, sai chủ sử dụng, không tính đủ hỗ trợ, không xem xét tái định cư hoặc áp giá chưa phù hợp.
Bước 4: quyết định thu hồi và phê duyệt phương án
Sau khi hoàn tất các bước cần thiết, cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường. Đây là mốc quan trọng để xác định quyền khiếu nại/khởi kiện nếu người sử dụng đất không đồng ý.
Nên lưu bản quyết định, ngày nhận, cách nhận và toàn bộ tài liệu kèm theo.
Bước 5: chi trả, bàn giao đất và xử lý không đồng ý
Nếu đồng ý phương án, người dân thực hiện thủ tục nhận tiền, bàn giao đất và nhận tái định cư/hỗ trợ nếu có. Nếu không đồng ý, cần dùng con đường khiếu nại hoặc khởi kiện phù hợp. Không nên chỉ phản đối miệng hoặc không nhận giấy tờ.
Hồ sơ cần giữ
- Thông báo thu hồi đất.
- Biên bản kiểm đếm, đo đạc.
- Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
- Quyết định thu hồi đất.
- Quyết định phê duyệt phương án.
- Giấy mời họp, biên bản làm việc, ý kiến đã nộp.
Bảng kiểm theo từng bước thu hồi đất
| Bước | Người dân cần kiểm gì? | Tài liệu nên giữ |
|---|---|---|
| Thông báo thu hồi đất | Lý do thu hồi, phạm vi, diện tích, thời gian, chủ thể ban hành | Thông báo, bản đồ vị trí, giấy mời |
| Điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm | Diện tích, loại đất, tài sản trên đất, cây trồng, công trình | Biên bản kiểm đếm, ảnh/video hiện trạng |
| Lập phương án bồi thường | Giá đất, loại tài sản, nhân khẩu, tái định cư, hỗ trợ ổn định đời sống | Dự thảo phương án, bảng tính, ý kiến góp ý |
| Công khai và lấy ý kiến | Có niêm yết đúng, có ghi nhận ý kiến phản đối không | Biên bản họp, danh sách ký nhận, đơn kiến nghị |
| Phê duyệt và chi trả | Số tiền, thời điểm nhận, điều kiện bàn giao mặt bằng | Quyết định phê duyệt, phiếu chi trả, giấy nhận tiền |
| Bàn giao/cưỡng chế | Đã đủ điều kiện cưỡng chế chưa, còn khiếu nại cấp bách không | Quyết định cưỡng chế, kế hoạch cưỡng chế |
Những điểm phải kiểm trong biên bản kiểm đếm
Biên bản kiểm đếm là tài liệu rất quan trọng vì nó đi vào phương án bồi thường. Người dân cần kiểm kỹ diện tích đất thực tế, loại đất đang sử dụng, nguồn gốc sử dụng, nhà ở, công trình phụ, cây trồng, vật kiến trúc, mồ mả, hệ thống điện nước và tình trạng kinh doanh nếu có. Nếu biên bản ghi thiếu tài sản, ghi sai loại đất hoặc không phản ánh tài sản đã tồn tại trước thời điểm thông báo thu hồi, nên ghi ý kiến ngay trong biên bản hoặc nộp văn bản bổ sung kèm ảnh, video, hóa đơn, giấy phép xây dựng, xác nhận của địa phương.
Không nên ký vào biên bản có nội dung “đồng ý toàn bộ” nếu thực tế còn điểm chưa thống nhất. Có thể ký nhận đã tham gia làm việc nhưng ghi rõ ý kiến bảo lưu. Nếu vắng mặt, cần biết lý do vắng mặt có chính đáng không và cơ quan thực hiện có lập biên bản đúng trình tự không.
Khi nào phương án bồi thường cần được rà lại?
Phương án cần rà lại khi giá bồi thường thấp bất thường so với vị trí đất; đất ở bị tính thành đất nông nghiệp; nhà ở/công trình không được tính đủ; không bố trí tái định cư dù bị thu hồi đất ở; hộ kinh doanh không được xem xét hỗ trợ; nhân khẩu, lao động, cây trồng bị bỏ sót; hoặc phương án chỉ ghi tổng số tiền mà không có bảng tính rõ. Đây là các điểm trực tiếp ảnh hưởng quyền lợi và thường là căn cứ khiếu nại.
FAQ bổ sung
Đã nhận tiền bồi thường rồi có khiếu nại được không?
Tùy nội dung giấy tờ đã ký và thời hạn khiếu nại. Nếu chỉ nhận tiền theo phương án nhưng vẫn có căn cứ cho rằng phương án sai, cần rà hồ sơ cụ thể. Tuyệt đối không ký văn bản từ bỏ toàn bộ quyền khiếu nại nếu chưa hiểu hậu quả.
Không đồng ý phương án thì có phải bàn giao đất không?
Không đồng ý phương án không đồng nghĩa tự động được giữ đất vô thời hạn. Cần dùng đúng kênh góp ý, khiếu nại hoặc khởi kiện và theo dõi các quyết định tiếp theo. Nếu cơ quan đã ban hành quyết định cưỡng chế, cần kiểm điều kiện cưỡng chế và thời hạn xử lý gấp.
