Góp ý kiến cho Dự thảo án lệ số 10 và 13/2024 về vi phạm điều kiện tách thửa

Dự thảo Án Lệ: Khái Quát và Phân Tích

1. Khái Quát về Dự Thảo Án Lệ Số 10/2024

Dự thảo án lệ số 10/2024 của Tòa án Nhân dân cấp cao tại Thành phố H liên quan đến vụ tranh chấp thừa kế, cụ thể là quyết định giám đốc thẩm số 163/2023/DS-GĐT ngày 10/8/2023. Người khởi kiện trong trường hợp này là cụ Nguyễn Thị T, trong khi bị đơn là ông Nguyễn Văn D.

• Tình huống án lệ: Trong vụ kiện về tranh chấp thừa kế, các đồng thừa kế đã thỏa thuận phân chia di sản là quyền sử dụng đất (QSDĐ) thành các phần khác nhau. Tuy nhiên, diện tích đất được phân chia không đủ điều kiện tách thửa theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

• Giải pháp pháp lý: Trong bối cảnh này, Tòa án phải xác định rằng thỏa thuận của các đồng thừa kế vi phạm điều cấm của luật và do đó không chấp nhận thỏa thuận đó.

• Nội dung án lệ: Tòa án xác định rằng thỏa thuận phân chia di sản là vi phạm luật, đặc biệt khi chỉ một đồng thừa kế (bà Nguyễn Thị N) nhận được diện tích 678,6m² đủ điều kiện tách thửa, trong khi phần còn lại không đáp ứng quy định về diện tích tối thiểu theo quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh V. Quyết định này nhấn mạnh rằng thỏa thuận không đúng quy định và cần hủy quyết định công nhận sự thỏa thuận.

• Lý do đề xuất án lệ: Nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự là cá nhân và pháp nhân có quyền tự do thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự của mình. Điều này bao gồm việc mọi giao dịch phải tuân thủ quy định của luật, không vi phạm điều cấm hoặc trái với đạo đức xã hội. Cuộc tranh chấp này điển hình cho việc cần thiết phải làm rõ cách hiểu về “vi phạm điều cấm của luật” để tránh những hiểu nhầm trong thực tiễn xét xử.

Vụ việc đã làm rõ hơn quy định về vi phạm điều cấm của luật và giá trị của án lệ này không chỉ là để giải quyết trường hợp cụ thể mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc thống nhất áp dụng pháp luật trong các vụ án tương tự.

2. Khái Quát về Dự Thảo Án Lệ Số 13/2024

Dự thảo án lệ số 13/2024 liên quan đến bản án kinh doanh thương mại sơ thẩm số 02/2022/KDTM-ST ngày 23/9/2022. Trong vụ tranh chấp này, nguyên đơn là Ngân hàng TMCP C, trong khi bà Nguyễn Thị Đan N là bị đơn. Vụ việc nảy sinh do một bên thế chấp QSDĐ, trong đó có phần diện tích là mồ mả. Khi bên vay không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, ngân hàng yêu cầu xử lý tài sản thế chấp.

• Giải pháp pháp lý: Trong tình huống này, Tòa án xác định không chấp nhận yêu cầu xử lý tài sản thế chấp có diện tích đất có mồ mả, nếu như phần diện tích còn lại vẫn đảm bảo để thi hành nghĩa vụ trả nợ.

• Nội dung án lệ: Tòa án đã khẳng định rằng yêu cầu xử lý tài sản thế chấp không thể áp dụng đối với mồ mả. Điều này phù hợp với nét văn hóa đặc trưng của người Việt Nam và nguyên tắc nhân đạo trong luật pháp.

• Lý do đề xuất án lệ: Hợp đồng thế chấp QSDĐ chỉ được thực hiện nếu bên vay thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Vấn đề phức tạp của việc thế chấp có thể gặp khó khăn khi có phần diện tích liên quan đến mồ mả.

Hướng xử lý trong án lệ này cũng làm rõ sự cần thiết khi ngân hàng xem xét tài sản thế chấp, và cũng nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

3. Một số ý kiến nhận xét và kiến nghị

• Nhận xét về Dự thảo án lệ số 10/2024: Việc cần làm rõ khái niệm “điều cấm của luật” so với “điều cấm của pháp luật” rất quan trọng trong việc điều chỉnh thực tiễn áp dụng. Sự thay đổi từ khái niệm “pháp luật” sang “luật” trong BLDS năm 2015 là để thể hiện quyền con người chỉ có thể bị hạn chế bởi luật trong những trường hợp nhất định.

• Nhận xét về Dự thảo án lệ số 13/2024: Cần xem xét toàn diện các khía cạnh của tranh chấp và mối quan hệ giữa các bên liên quan. Bản án này cũng cần phải chú trọng đến sự đồng bộ trong quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính hợp lý và công bằng trong việc giải quyết.

• Kiến nghị: Cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi công nhận các án lệ trên. Các quy định hiện hành đã rõ ràng và việc lựa chọn nội dung án lệ cần đáp ứng yêu cầu về tính chuẩn mực và thực tế áp dụng.

Việc phát triển án lệ trong hệ thống pháp luật Việt Nam là cần thiết để hướng dẫn áp dụng đồng bộ, nhưng cần phải chú ý đến các trường hợp đặc thù và bảo vệ quyền lợi chính đáng của cá nhân và tổ chức. Việc này sẽ giúp cơ sở pháp lý vững chắc và thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội.

Phân tích này được thực hiện với sự hỗ trợ của luật legalzone.vn, nơi cung cấp thông tin chi tiết về các quy định pháp luật hiện hành, mang lại cái nhìn tổng quát và rõ ràng hơn cho người đọc.